جنگ جهانی دوم بزرگترین جنگ تاریخ بشر است؛ هم از لحاظ وسعت وقوع و هم از نظر تعداد کشورها و انسانهای درگیر آن. بزرگترین جنگ تاریخ که روز اول سپتامبر سال ۱۹۳۹ رسماً آغاز شد، آمار و ارقام عجیب و غریبی دارد که بررسی آنها تعجب هر مخاطبی را بر میانگیزد. در جنگ جهانی دوم که بین سالهای ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵ میلادی (۱۳۱۸ تا ۱۳۲۴ خورشیدی) به مدت ۶ سال ادامه داشت، ۶۱ کشور از پنج قاره جهان به طور مستقیم درگیر بودند؛ جمعیتی حدود یکمیلیارد و ۷۰۰ میلیون نفر؛ این رقم معادل سهچهارم کل جمعیت کره زمین در آن روزگار بود.
شرکتکنندگان در جنگ
بیش از ۱۱۰ میلیون سرباز در جنگ جهانی دوم جنگیدند. از این تعداد، چیزی حدود ۴۵ میلیون نفر در درگیریها کشته شدند؛ یعنی به طور متوسط از هر پنج سرباز، دو نفر از بین رفتند. بیشترین تعداد نظامی درگیر جنگ، متعلق به سه کشور شوروی با ۳۰میلیون نفر، آلمان با ۱۷ میلیون نفر و آمریکا با ۱۶ میلیون نفر بود. بیش از ۷۰ درصد این سربازان، نظامی حرفهای نبودند و شامل کسانی میشدند که به صورت داوطلبانه یا در قالب بسیج عمومی، لباس سربازی پوشیدند. شاید یکی از دلایل تلفات سنگین در نبردهای جنگ جهانی دوم همین باشد.
تلفات انسانی نظامی
آمارهای متفاوتی درباره کشته شدههای جنگ جهانی دوم منتشر شده است؛ تخمینهای کلی، چیزی بین ۶۵ تا ۸۵ میلیون قربانی را نشان میدهد. روسها با ۲۷ میلیون کشته، بالاترین تلفات را داشتند؛ روزی ۱۸ هزار قربانی در طول جنگ! تنها در نبرد لنینگراد، طی ۹۰۰ روز یکمیلیون کشته روی دست شوروی باقی ماند؛ در کل، حدود ۷۰ درصد از تمام کشتهشدگان جنگ جهانی دوم مربوط به شوروی و چین بود. آلمان بهعنوان آغازگر جنگ، حدود ۷ میلیون کشته داد. بد نیست بدانید که ۹۵ درصد کشتههای آلمان مربوط به حمله نظامی به شوروی، موسوم به عملیات بارباروسا بود.
تلفات انسانی غیرنظامی
اگر تلفات ۴۵ میلیونی نظامیان و آمار ۸۵ میلیونی کل تلفات جنگ را درست بدانیم، مجموع قربانیان غیرنظامی جنگ جهانی دوم بیش از ۴۰ میلیون نفر است؛ بخش مهمی از این تلفات در شرق آسیا اتفاق افتاد؛ تنها ۱۲ میلیون غیرنظامی در حملات وحشیانه ژاپنیها به شرق دور و مالایا کشته شدند. البته خود ژاپن هم از این قضیه مصون نماند. تنها در حمله اتمی به هیروشیما و ناکازاکی، طی روزهای ششم و نهم آگوست سال ۱۹۴۵(۱۵ و ۱۸ مرداد ۱۳۲۴) نزدیک به ۲۲۰ هزار نفر از بین رفتند. آلمان؛ به ویژه در سالهای پایانی جنگ، شاهد تلفات سنگین غیرنظامی بود و اگر قربانیان حملات هوایی متفقین را در نظر بگیریم، حدود یکمیلیون و ۷۰۰ هزار آلمانی غیرنظامی در جریان جنگ جهانی دوم کشته شدند. با این حال، بالاترین رقم قربانی غیرنظامیان به شوروی تعلق داشت؛ حدود ۱۹ میلیون نفر.
آمار اقتصادی
جنگ جهانی دوم برای دو طرف، ۴ تریلیون دلار هزینه داشت. این مبلغ به جز میزان خسارتهایی است که هر کشور درگیر، به دلیل تخریب شهرها و زیرساختهایش متحمل شد. به طور مثال انگلیسیها فقط طی حملات هوایی عملیات «شیر دریایی» از ۷ سپتامبر ۱۹۴۰(۱۶ شهریور ۱۳۱۹) به مدت ۵۷ شب، یکمیلیون واحد مسکونی را در لندن از دست دادند. جنگ ۲۷۲ میلیارد دلار هزینه روی دست آلمانها گذاشت. شوروی، بریتانیا، ایتالیا و ژاپن به ترتیب ۱۹۲، ۱۲۰، ۹۴ و ۵۶ میلیون دلار برای جنگ جنونآمیز خود هزینه کردند. آمریکا بخشی از هزینه ۳۴۱ میلیارد دلاری خود را به کشورهای متفق وام داد و به این ترتیب، هزینههای نظامیاش را به کمتر از ۲۰۰ میلیارد دلار رساند. یادتان نرود که این ارقام مربوط به اوایل دهه ۱۹۴۰ میلادی (دهه ۱۳۲۰ خورشیدی) است.
شکوفایی استعدادها!
جنگ جهانی دوم موجب شد دولتهای درگیر از هر وسیلهای برای تجهیز خود استفاده کنند؛ به همین دلیل بازار اختراعات به ویژه در عرصه نظامی رونق گرفت. آلمان در این زمینه پیشتاز بود؛ سیستمهای عکاسی تقویت شد و به اختراع نخستین دوربینهای جاسوسی فوق پیشرفته انجامید. موشکهای وی.۱ و وی.۲ توسط فون براون در آلمان ساخته و به کابوس بریتانیاییها تبدیل شد؛ اما در تحولات بعدی؛ به ویژه در عرصه اکتشافات فضایی سخت مؤثر بود. برای نخستین بار در جنگ جهانی دوم، رادار به معنای واقعی کلمه ساخته و به کار گرفته شد. انگلیسیها توانستند با این اختراع، به طور مؤثری از حجم حملات هوایی آلمان بکاهند. آلمانها برای نخستین بار راکتهای مافوق صوت، گازهای شیمیایی رده اعصاب و موتور جت را اختراع کردند؛ هرچند فرصتی برای استفاده گسترده از آنها را نیافتند. هیتلر حتی موفقیتهایی در زمینه ساخت سلاح هستهای بدست آورده بود. دستاوردهای وی در ماه می سال ۱۹۴۵ به دست روسها افتاد و زیرساخت قدرت هستهای شوروی در سالهای بعد را شکل داد. کار در عرصه فناوریهای الکترونیک که نقش مهمی در پیشبرد روند تهیه و تولید سلاحهای پیشرفته داشت، حیرتانگیز بود؛ آمریکا در سال ۱۹۴۱ (۱۳۲۰ خورشیدی) نخستین رایانه قابل برنامهریزی، موسوم به زِد.۱ را ساخت؛ این اختراع، نقش مهمی در شکستن کُدهای رمز ارسالی دشمن داشت. در همین سالها الکساندر فلمینگ موفق به کشف پنیسیلین شد و به میزان معتنابهی از تلفات نظامی و غیرنظامی متفقین کم کرد.
نظر شما